Ołów – który trafia do organizmu między innymi przez drogi oddechowe i przewód pokarmowy – przy powtarzającej się ekspozycji kumuluje się w nim przez lata. Według raportów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) może uszkadzać układ nerwowy i nerki, zwiększać ryzyko chorób układu krążenia, zaburzać płodność, a niektóre jego związki są klasyfikowane jako rakotwórcze.

Podczas strzelania ołów może uwalniać się zarówno z pocisków, jak i ze spłonek zawierających związki tego metalu. Drobne cząstki mogą unosić się w powietrzu, osiadać na stanowisku, broni, rękach czy twarzy. I właśnie tutaj zaczyna się problem.

Kończąc trening, odkładamy broń, bierzemy telefon, wsiadamy do auta, po drodze jemy kanapkę, a po powrocie do domu przytulamy dziecko. W ten sposób ołów zyskuje całkiem wygodny transport. Dlatego higiena po strzelaniu nie jest kolejną przesadą z kategorii „BHP wymyśliło”. To po prostu element bezpieczeństwa.

Amerykańskie instytucje zajmujące się bezpieczeństwem pracy od lat zwracają uwagę na zjawisko przenoszenia ołowiu z miejsca pracy lub strzelnicy do samochodu i domu, czyli tak zwanego take-home lead. Dotyczy to nie tylko strzelców sportowych i myśliwych, ale również instruktorów, pracowników strzelnic, zakładów zbrojeniowych, hut, warsztatów, firm zajmujących się recyklingiem czy produkcją akumulatorów.

Hasło „nafaszerować kogoś ołowiem” diametralnie zmienia znaczenie

Amerykański Narodowy Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (NIOSH) opisywał przypadki, w których po szkoleniach strzeleckich poziom ołowiu we krwi uczestników wyraźnie wzrastał. Gdy poprawiano wentylację i procedury higieniczne, ekspozycja spadała.

Wniosek jest prosty – liczy się cały zestaw działań – od tego, czym i gdzie strzelamy, aż po to, co robimy kilka minut po ostatnim strzale.

Podstępność tego zagrożenia polega na tym, że ołowiu zwykle nie widać. Ręce mogą wyglądać na czyste, a mimo to na skórze mogą pozostawać drobiny metalu. Potem wystarczy dotknąć ust, zapalić papierosa albo zjeść coś bez wcześniejszego dokładnego umycia rąk.

Ołów nie działa tak, jak błoto po poligonie – nie trzeba być „uwalonym po łokcie”, żeby temat miał znaczenie. Przy regularnej ekspozycji liczy się to, co powtarza się tygodniami, miesiącami i latami. Szczególnie dotyczy to instruktorów, pracowników produkcji amunicji czy osób zajmujących się odzyskiem metali.

Podstawowe zasady higieny

Nie chodzi o to, żeby przy każdej wizycie na strzelnicy zakładać kombinezon astronauty i przechodzić przez śluzę dekontaminacyjną. Chodzi o kilka prostych nawyków.

Po strzelaniu lub pracy warto dokładnie umyć ręce i twarz w chłodnej wodzie. Po dłuższym treningu dobrze jest również wziąć prysznic i umyć włosy. Ubrania ze strzelnicy najlepiej zmienić, zamiast chodzić w nich po domu. Nie jeść i nie palić przed umyciem rąk. Proste? Bardzo. I właśnie dlatego łatwo to zlekceważyć.

Również myśliwi są na to narażeni, choć w nieco inny sposób niż osoby korzystające ze strzelnicy. Po oddaniu strzału często pozostają jeszcze przez dłuższy czas w łowisku – siedzą na ambonie, przemieszczają się w terenie, sięgają po jedzenie, piją kawę, palą papierosa, dotykają twarzy, nosa czy ust. Jeśli wcześniej mieli kontakt z amunicją, bronią lub zabrudzonymi akcesoriami, drobiny i związki ołowiu mogą pozostawać na dłoniach, odzieży i sprzęcie, a brak możliwości natychmiastowego umycia rąk zwiększa ryzyko ich przeniesienia do ust i organizmu. Do tego dochodzi późniejsze czyszczenie broni oraz kontakt z elementami amunicji i zabrudzoną odzieżą. Dlatego także w przypadku myśliwych zasada powinna być prosta – po strzelaniu najpierw higiena, a dopiero potem kawa, kanapka, papieros i drzemka przed kolejnym wyjściem w łowisko.

Jak skutecznie usunąć ze skóry pozostałości ołowiu?

Tu pojawia się jeszcze jedna ważna kwestia. Czym umyć ręce, aby usunąć zanieczyszczenia ołowiem? Zwykłe mydło powstało przede wszystkim po to, by usuwać tłuszcz i typowe zabrudzenia. Tymczasem amerykański NIOSH w materiałach dotyczących ekspozycji na ołów zaleca stosowanie środków przeznaczonych do usuwania ołowiu ze skóry. Innymi słowy, jeśli zabrudzenie jest nietypowe, warto używać preparatu stworzonego właśnie z myślą o takim problemie.

Z tej potrzeby powstał Military Soap preparat przeznaczony do higieny osób mających kontakt z metalami ciężkimi. Może być stosowany do mycia rąk, ciała i włosów po strzelaniu albo po pracy w środowisku, w którym występuje ryzyko kontaktu z ołowiem, kadmem, niklem, chromem czy innymi metalami ciężkimi.

Nie jest to magiczna tarcza ochronna i nie zastępuje wentylacji, rękawic, masek, odpowiedniej amunicji czy procedur BHP. I dobrze, bo żadnego sensownego systemu bezpieczeństwa nie buduje się na jednym produkcie. Military Soap ma być jednym z elementów całej układanki – tym ostatnim, który zaczyna działać wtedy, gdy kończy się strzelanie albo zmiana w zakładzie.

Przy opracowaniu preparatu zwrócono szczególną uwagę na związki zdolne do wiązania i usuwania jonów metali ciężkich. Ich właściwości zostały przeanalizowane przez laboratorium J.S. Hamilton. Z dokumentacji wynika, że należą one do substancji o bardzo wysokiej skuteczności w usuwaniu jonów metali ciężkich. To ważne, bo Military Soap nie ma być po prostu pachnącym kosmetykiem z wojskową etykietą. Jego zastosowanie wynika z konkretnego problemu.

Military Soap – dobre nawyki są drugą naturą. fot. Przemek Miller

Profesjonalizm wymaga profesjonalnej ochrony i higieny

W branży zbrojeniowej temat ochrony i higieny jest jeszcze szerszy. Dbanie o usunięcie metali ciężkich z rąk i ciała nie dotyczy tylko strzelców, myśliwych, instruktorów i bywalców strzelnic. Jest to ważny element higieny także dla osób zawodowo narażonych na kontakt z metalami ciężkimi – między innymi pracowników hut, zakładów przemysłowych i recyklingowych – ale także dla grup mniej oczywistych, takich jak mechanicy, lakiernicy czy osoby pracujące przy obróbce i produkcji metali. Wśród potencjalnych grup odbiorców Military Soap wskazuje się nawet fryzjerów oraz inne grupy, których skóra może mieć regularny kontakt z zanieczyszczeniami zawierającymi metale.

Kontakt z metalami ciężkimi może występować na różnych etapach produkcji, obróbki, serwisowania czy recyklingu. Człowiek może więc pracować zgodnie z procedurami i korzystać ze środków ochrony osobistej, a mimo to na koniec dnia potrzebować jeszcze jednego prostego kroku – czyli skutecznego umycia skóry i włosów.

Strzelcy mają podobnie. Mogą godzinami dyskutować o kalibrze, optyce, skupieniu, spuście, amunicji i tym, który karabinek jest lepszy, a tymczasem jedna z najprostszych czynności po treningu trwa kilka chwil i nie wymaga żadnej licencji, pozwolenia ani instrukcji na 200 stron – po prostu trzeba się umyć.

Dobre nawyki są drugą naturą

Nie chodzi o straszenie ołowiem ani tworzenie kolejnej skomplikowanej procedury. Chodzi o prosty nawyk. Tak, jak po strzelaniu rozładowujemy broń, sprawdzamy komorę nabojową i odkładamy sprzęt w bezpieczne miejsce, tak samo naturalnym elementem zakończenia treningu powinno być dokładne oczyszczenie rąk, twarzy, a przy większej ekspozycji również całego ciała i włosów.

Dla kogoś, kto pojawia się na strzelnicy kilka razy w roku, może się to wydawać drobiazgiem. Dla instruktora oddającego tysiące strzałów rocznie, pracownika zakładu zbrojeniowego czy osoby zawodowo mającej kontakt z metalami ciężkimi przez wile lat jest to już element codziennej profilaktyki.

Warto spojrzeć na ten problem jeszcze szerzej. Po treningu czy zakończeniu pracy dotykamy telefonu, kluczy, kierownicy, fotela w samochodzie i wielu innych przedmiotów, na które możemy nieświadomie przenosić pozostałości ołowiu i innych metali ciężkich. Później wracamy do domu, witamy się z rodziną, dotykamy klamek, mebli czy sprzętów codziennego użytku. W ten sposób na kontakt z zanieczyszczeniami mogą być narażone również osoby postronne, które same nie przebywały na strzelnicy ani nie miały bezpośredniego kontaktu z ołowiem. Jeśli więc możemy ograniczyć ilość tych substancji, które zabieramy ze sobą ze strzelnicy, łowiska czy zakładu pracy, warto to zrobić nie tylko dla własnego bezpieczeństwa, lecz także po to, by nie przenosić potencjalnie szkodliwych zanieczyszczeń na innych — zwłaszcza domowników i dzieci.

Na polskim rynku specjalistycznych preparatów do usuwania ze skóry pozostałości ołowiu i innych metali ciężkich oferta pozostaje bardzo ograniczona. Dostępne są między innymi amerykańskie produkty, takie jak D-Lead czy Hygenall LeadOff, natomiast Military Soap pozostaje jedną z nielicznych, żeby nie powiedzieć że jedyną, polską alternatywą tego typu specjalistycznych preparatów.

Military Soap nie zastąpi rozsądku, dobrej wentylacji, właściwych środków ochrony ani procedur BHP. Może natomiast stać się ich prostym uzupełnieniem – ostatnim etapem treningu lub dnia pracy. Bo bezpieczeństwo nie kończy się wraz z ostatnim strzałem. Kończy się dopiero wtedy, kiedy to, co powinno zostać na strzelnicy lub w zakładzie, rzeczywiście tam zostaje.

Ołowiu nie widać. Ale to nie znaczy, że go nie ma. Pamiętajmy, by nie zabierać go niepotrzebnie do domu.