Nazwa nowej fregaty została wybrana nieprzypadkowo. ORP Wicher był pierwszym nowoczesnym okrętem bojowym odrodzonej Rzeczypospolitej – niszczycielem, który wszedł do służby w 1930 roku i w kolejnych latach stał się jedną z wizytówek polskiej floty. Jego bliźniaczą jednostką była Burza, co tworzy dokładnie taki sam układ nazw jak w przypadku dwóch pierwszych fregat programu Miecznik.

Jesienią 1939 roku, gdy pozostałe trzy polskie niszczyciele – ORP Błyskawica, ORP Burza i ORP Grom – odpłynęły do Wielkiej Brytanii, ORP Wicher pozostał do obrony polskiego wybrzeża. Okręt został zatopiony przez niemieckie lotnictwo w rejonie Helu 3 września 1939 roku. Teraz Wicher powraca w odmienionej i nowoczesnej wersji.

Czy ORP Wicher i program Miecznik zmieniają pozycję Polski na Bałtyku?

– Pamiętam lata 2013–2014, kiedy rodziły się projekty typu Miecznik i Kormoran. Musiało minąć wiele, wiele lat, by doczekać tego momentu – powiedział Donald Tusk podczas wizyty w PGZ Stoczni Wojennej w Gdyni, 12 sierpnia 2026 roku, z okazji uroczystej ceremonii chrztu i nadania imienia fregacie Wicher, z udziałem między innymi prezydenta Karola Nawrockiego i szefa MON Władysława Kosiniaka-Kamysza.

Donald Tusk podkreślił, że wszyscy są zgodni co do tego, że dzisiaj dokonuje się rzecz wyjątkowa i pewien przełom. Idea budowy okrętów rodziła się w latach 2013–2014, w trakcie jego drugiej kadencji.

– Trzeba było wysiłku także moich następców i trzeba wysiłków tego rządu. I będzie trzeba wysiłków przyszłych rządów, niezależnie od politycznej proweniencji, żeby ten projekt zrealizować – mówił premier.

Prezydent Karol Nawrocki przypomniał, że przełom dokonał się w fazie niezrealizowanych marzeń w 2013 roku, a realnych kształtów nabrał w lipcu 2021 roku i to wówczas stworzono ten projekt. Prezydent podkreślił, że zamówione fregaty to zasługa rządu Prawa i Sprawiedliwości.

Stocznia Wojenna – wytoczenie okrętu Wicher z hali 12 sierpnia 2026 roku. fot. Comcam.pl

Kiedy narodził się program Miecznik?

Jak zwykle, każdy sukces ma wiele ojców, ale w tym akurat przypadku pretendentów do zaszczytów pogodziła wiceszefowa MON Magdalena Sobkowiak-Czarnecka podkreślając, że ważne dla powstania pierwszego Miecznika decyzje zapadały jeszcze podczas poprzednich rządów Donalda Tuska, jak również za czasów urzędowania w MON Mariusza Błaszczaka, reprezentującego rząd Prawa i Sprawiedliwości. Bo tak właśnie było.

Pierwszy oficjalny projekty fregaty typu Miecznik narodził się za rządów PO–PSL w latach 2013–2014 w czasach pierwszego gabinetu Donalda Tuska. Wówczas za czasów ministra obrony Tomasza Siemoniaka rozpoczęły się prace koncepcyjne nad nowymi okrętami dla Marynarki Wojennej, analizy dotyczące fregaty wielozadaniowej oraz powstały wstępne założenia operacyjne dla przyszłego Miecznika.

Po zmianie władzy program nie został skasowany, ale praktycznie zamrożony. Priorytety MON za rządu PiS przesunięto na budowę Wojska Obrony Terytorialnej, modernizację wojsk lądowych oraz programy Wisła i Narew. Marynarka Wojenna była w tym czasie najmniej finansowanym rodzajem sił zbrojnych.

W latach 2018–2021 nastąpił jednak restart programu. Ówczesny minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak – po fali krytyki modernizacji Marynarki Wojennej przez marynarzy (niektórzy z jej dowódców stracili stanowiska i odeszli ze służby) oraz przez analityków wojskowych i publicystów – formalnie przywrócił program Miecznik. Rozpoczęto dialog techniczny z zagranicznymi partnerami, PGZ Stocznia Wojenna została wskazana jako główny wykonawca, a w 2021 roku wybrano brytyjską platformę Arrowhead 140 jako bazę dla polskiej fregaty i zamówiono okręty. To za ministra Błaszczaka zapadły kluczowe decyzje wykonawcze, które umożliwiły obecny etap budowy.

Natomiast obecny rząd Donalda Tuska podpisał w latach 2023–2026 pełne kontrakty wykonawcze, uruchomił finansowanie (około 15 mld zł), rozpoczął budowę pierwszej fregaty i potwierdził budowę kolejnych jednostek – Burza i Huragan. Dzięki temu 12 sierpnia 2026 roku doszło do chrztu, a dzień później można było zaplanować wodowanie ORP Wicher. Jednocześnie program Miecznik stał się impulsem dla polskiego przemysłu stoczniowego. Jak stwierdził Donald Tusk, dzisiaj możemy mówić o tym, że polski przemysł stoczniowy – zarówno cywilny, jak i wojenny – to powód do dumy. To są tysiące miejsc pracy. Najwyższe technologie. To są wielkie inwestycje.

Polska morską potęgą?

– Polska ma stać się morską potęgą, także w wymiarze militarnym – zapowiedział premier Tusk.

Miecznik to największy program modernizacyjny Marynarki Wojennej RP od dekad. Zakłada budowę trzech nowoczesnych fregat wielozadaniowych, które staną się podstawową siłą bojową polskiej floty, zastępując przestarzałe okręty typu Oliver Hazard Perry – fregaty ORP Gen. T. Kościuszko i ORP Gen. K. Pułaski, które rozpoczęły służbę w amerykańskiej marynarce w 1980 roku, a do Polski trafiły dopiero na początku XXI wieku.

Zakończenie całego programu przewidziano do końca 2031 roku. Emocje wokół Miecznika mają swoje uzasadnienie. Wodowanie pierwszej fregaty z tego programu – ORP Wicher – to moment, który wykracza daleko poza symbolikę zbliżającego się Święta Wojska Polskiego i powrót do modernizacji Marynarki Wojennej RP. To nie tylko techniczny etap budowy okrętu – to pierwszy realny krok w odbudowie potencjału bojowego Marynarki Wojennej, która przez trzy dekady była traktowana jak kosztowny dodatek do armii lądowej.

Będziemy mieli 3 takie fregaty. ORP Wicher, właśnie wodowany, to jednostka prototypowa, która ma wejść do służby w 2028 roku.

Kolejna jednostka z tego programu – pierwsza seryjna – to ORP Burza, którego budowa rozpoczęła się w latach 2025/2026, a wodowanie przewidziano na 2027 rok. Ma wejść do służby w 2029 roku.

Trzecim okrętem jest ORP Grom, którego budowa rozpoczęła się w 2026 roku i będzie kontynuowana w 2027 roku. Zgonie z harmonogramem ma zostać zwodowany w 2028 roku, a dwa lata później – w 2030 roku – ma być przekazany do służby marynarzom.

Wszystkie trzy okręty powstają w PGZ Stoczni Wojennej w Gdyni przy współpracy z brytyjską firmą Babcock. Na budowę okrętów w tym programie Polska zaplanowała początkowo 8 mld zł, ale po kolejnych aneksach pod koniec 2023 roku suma ta wzrosła do około 15 mld zł.

Wodowanie Wichra to nie tylko przykład dobrej współpracy polskich stoczni, jak również innych polskich przedsiębiorstw z brytyjską firmą Babcock Internation – bo na bazie brytyjskiego projektu Arrowhead 140 (AH140) opracowanego przez tę firmę powstają polskie fregaty wielozadaniowe budowane w ramach programu Miecznik – jak również kompetencji i możliwości budowania nowoczesnych jednostek morskich w polskich stoczniach, o czy informowaliśmy już w 2024 roku:

Mania wielkości czy zdrowy rozsądek?

Najpewniej fakt, że Wicher pojawił się na Bałtyku nie zakończy sporów i kontrowersji wokół rozważań, czy Polska rzeczywiście potrzebuje fregat rakietowych tej wielkości. Przez lata przeciwnicy programu przekonywali, że dla okrętów o długości około 140 metrów Bałtyk jest zbyt płytki, ciasny i nasycony systemami rozpoznania oraz uzbrojenia tak bardzo, że nie pozwolą one działać bezpiecznie. W ich ocenie, w razie wojny fregaty stałyby się łatwymi celami dla rosyjskich rakiet albo zostałyby wycofane na Morze Północne i dalej do Wielkiej Brytanii, podobnie jak w 1939 roku niszczyciele ORP Błyskawica, ORP Grom i ORP Burza.

Z tego punktu widzenia Polska powinna przeznaczać środki przede wszystkim na obronę przeciwlotniczą i przeciwrakietową, artylerię rakietową dalekiego zasięgu oraz lotnictwo, zamiast inwestować w duże okręty nawodne, określane przez krytyków mianem pływających celów. Tyle, że argumentacja ta w znacznej mierze wyrastała z realiów sprzed kilku lat, gdy Rosja miała znacznie większą swobodę operacyjną na Bałtyku, a Finlandia i Szwecja pozostawały poza NATO. W 2026 roku układ bezpieczeństwa w regionie wygląda już zupełnie inaczej.

Po wejściu Finlandii (2023) i Szwecji (2024) do NATO Bałtyk stał się praktycznie zamkniętym akwenem Sojuszu Północnoatlantyckiego. To oznacza, że rosyjska Flota Bałtycka w Kaliningradzie jest zablokowana – jej okręty nie mają swobody wyjścia w morze, bo NATO kontroluje wszystkie cieśniny prowadzące na Bałtyk. Rosyjskie okręty są stale obserwowane, a ich możliwości działania są drastycznie ograniczone. Bałtyk stał się akwenem, na którym duże okręty NATO mogą działać ze znacznie mniejszym ryzykiem natychmiastowego zniszczenia.

Dlatego dziś, kiedy Bałtyk nie jest już morzem frontowym, lecz wewnętrznym akwenem NATO, a Rosja ma na nim coraz mniej przestrzeni operacyjnej, te argumenty nie brzmią już tak groźnie, jak przed laty. Po drodze napotkają mur systemów obrony powietrznej państw NATO oraz rakiety przeciwlotnicze fregat. Tym samym polska Marynarka Wojenna włączy się w obronę powietrzną dalekiego zasięgu nad Bałtykiem.

Okręty Miecznika mają silne uzbrojenie – zarówno defensywne, jak i ofensywne. Fregaty mogą chronić porty, infrastrukturę krytyczną, szlaki morskie, czy brać udział w sojuszniczych operacjach wojskowych. Bo to nie będą już okręty przeznaczone tylko na Bałtyk, nie tylko okręty dla Polski, ale również dla NATO i prowadzonych przez sojusz operacji wielodomenowych.

Uzbrojenie fregat programu Miecznik

Fregaty programu Miecznik to pierwsze okręty od 20 lat, które dają Polsce tak dużą realną siłę bojową na morzu.

Każda fregata ma na uzbrojeniu pionowe wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych (VLS) – od 32 do 64 komór – z rakietami krótkiego zasięgu ponad 25 km, które są pociskami przeciwlotniczymi w polskich zestawach Narew i Pilica+ przeznaczonymi do zwalczanie samolotów, śmigłowców, dronów, pocisków manewrujących, a także z ich najnowszymi wersjami o zwiększonym zasięgu do 50 km – CAMMER -ER. Rakiety te zostały zaprojektowany właśnie do obrony przed rosyjskimi rakietami manewrującymi. To uzbrojenie sprawia, że fregata nie jest dużym okrętem na mały Bałtyku, tylko pływającą baterią obrony przeciwlotniczej średniego zasięgu.

Jest też możliwość integracji wyrzutni Miecznika z rakietami dalekiego zasięgu (na przykład SM-2, SM-6, NSM-SL), co w przyszłości może uczynić Mieczniki najpotężniejszymi okrętami obrony przeciwlotniczej na Bałtyku. Decyzja polityczna na temat zakupu tych rakiet jeszcze jednak nie zapadła.

Dzięki wielofunkcyjnemu radarowi o zasięgu przekraczającym 400 km fregaty będą mogły wykrywać i zwalczać między innymi rakiety, samoloty oraz drony, a także cele nawodne. Jednym z ich najważniejszych środków rażenia przeciwko okrętom będą pociski NSM produkcji norweskiego Kongsberga. Dzięki technologii stealth, ograniczonej wykrywalności, profilowi lotu tuż nad powierzchnią morza, wysokiej odporności na zakłócenia oraz dużej manewrowości mogą one atakować cele z trudnych do przewidzenia kierunków. W połączeniu z precyzyjną głowicą naprowadzającą czyni to z NSM broń bardzo trudną do wykrycia i przechwycenia – szczególnie dobrze dostosowaną do warunków operacyjnych na Bałtyku.

Zasięg rakiet NSM to około 200 km, wystarczający by dosięgnąć rosyjskie okręty w bazie w Kaliningradzie. W praktyce oznacza to, że Miecznik z pociskami NSM na Bałtyku, gdzie liczy się szybkość, skrytość i precyzja, będzie miał przewagę nad większością fregat w regionie.

Polskie okręty będą też mogły zwalczać okręty podwodne, dzięki wyposażeniu w sonar holowany i kadłubowy, torpedy i śmigłowiec przeznaczony do zwalczania okrętów podwodnych ZOP (Anti-Submarine Warfare, ASW).

Wszystkie te systemy są w pełni zintegrowane z systemami NATO i to dlatego właśnie – jak podkreślają politycy i wojskowi – wodowanie pierwszej fregaty w programie Miecznik to moment przełomowy. Po raz pierwszy od dekad Polska buduje okręty, które mają realną wartość bojową, wzmacniają NATO, zmieniają równowagę sił na Bałtyku, a jednocześnie dają Polsce zdolność odstraszania na poziomie, którego nigdy nie miała.

Fregata ORP Wicher. fot. Comcam.pl

Fregata typu Miecznik – dane techniczne

Projekt bazowy – Arrowhead 140
Liczba jednostek – 3 – ORP Wicher, ORP Burza, ORP Huragan
Klasa – fregata wielozadaniowa
Długość – około 138 m
Szerokość – około 20 m
Wyporność maksymalna – około 7.000 t
Prędkość maksymalna – około 28 węzłów
Zasięg – około 8.000 mil morskich
Napęd – CODAD – 4 silniki wysokoprężne
Układ napędowy – 2 śruby nastawne
Załoga – około 120 osób
Dodatkowe miejsca – około 60 osób – personel zadaniowy, lotniczy lub siły specjalne

Uzbrojenie

Armata główna:
1 × OTO Melara 76 mm Super Rapid Strales – cele nawodne, powietrzne i samoobrona przed pociskami

Artyleria małokalibrowa:
2 × OSU-35K 35 mm – obrona bezpośrednia, zwalczanie dronów, łodzi i celów powietrznych

Pociski przeciwokrętowe:
Naval Strike Missile (NSM), Kongsberg – zwalczanie okrętów nawodnych i wybranych celów lądowych; niski profil lotu, ograniczona wykrywalność, zaawansowane naprowadzanie

Obrona przeciwlotnicza:
Sea Ceptor / CAMM – obrona okrętu i zespołu okrętowego przed samolotami, śmigłowcami, dronami i pociskami manewrującymi

Wyrzutnie pionowe:
Mk 41 VLS – pionowe wyrzutnie rakietowe; integracja m.in. pocisków CAMM

Uzbrojenie do zwalczania okrętów podwodnych (ZOP):
torpedy MU90 – lekkie torpedy do zwalczania okrętów podwodnych
2 × podwójna wyrzutnia torpedowa

Dodatkowe uzbrojenie:
zdalnie sterowane moduły uzbrojenia oraz wielkokalibrowe karabiny maszynowe – samoobrona przed małymi jednostkami nawodnymi i zagrożeniami asymetrycznymi

Radary i sensory

Thales SM400 Block 2 / Sea Master 400 Block 2
– główny wielofunkcyjny radar dalekiego zasięgu
– pasmo S
– obserwacja przestrzeni powietrznej i powierzchni morza
– zasięg do około 400 km
– wykrywanie i śledzenie samolotów, pocisków, dronów i jednostek nawodnych
– wsparcie kierowania uzbrojeniem i operacji lotniczych

Thales NS50
– radar 4D AESA
– dokładne wykrywanie i śledzenie celów powietrznych i nawodnych
– szczególnie przydatny wobec małych i nisko lecących obiektów

Thales STIR 1.2 EO Mk2
– radar i głowica elektrooptyczna kierowania ogniem
– precyzyjne śledzenie celów i naprowadzanie uzbrojenia

Thales TSA 6000
– system IFF „swój–obcy”
– identyfikacja własnych i sojuszniczych statków powietrznych

Thales ARTEMIS
– pasywny system IRST
– obserwacja w podczerwieni w zakresie 360°
– wykrywanie celów bez emisji radarowej

Zwalczanie okrętów podwodnych:

Sonar kadłubowy
– wykrywanie i śledzenie okrętów podwodnych w bezpośrednim otoczeniu fregaty

Sonar holowany
– rozpoznanie podwodne na większych dystansach i przy różnych warunkach hydrologicznych

Torpedy MU90
– zwalczanie okrętów podwodnych

Śmigłowiec ZOP
– możliwość prowadzenia poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych daleko poza zasięgiem sensorów samej fregaty

System dowodzenia i kierowania walką

Thales TACTICOS
– system zarządzania walką CMS
– integracja radarów, sonarów, systemów optoelektronicznych i uzbrojenia
– tworzenie wspólnego obrazu sytuacji taktycznej
– wspomaganie wyboru i zwalczania celów

Zintegrowany System Misji
– połączenie sensorów, efektorów, łączności i systemów dowodzenia
– koordynacja działań przeciwlotniczych, przeciwokrętowych i ZOP

Zintegrowany system łączności
– wymiana danych z innymi okrętami, lotnictwem i jednostkami NATO

Zintegrowany system zarządzania platformą
– kontrola napędu, energetyki i systemów technicznych okrętu

Zdolności lotnicze

Pokład lotniczy – obsługa śmigłowca morskiego
Hangar – możliwość stałego bazowania śmigłowca na pokładzie
Zadania lotnicze – ZOP, rozpoznanie, transport, poszukiwanie i ratownictwo
Systemy bezzałogowe – możliwość operowania wybranymi BSP w ramach misji rozpoznawczych

Główne zadania

AAW – Anti-Air Warfare – zwalczanie celów powietrznych
ASuW – Anti-Surface Warfare – zwalczanie okrętów nawodnych
ASW / ZOP – Anti-Submarine Warfare – zwalczanie okrętów podwodnych
ochrona zespołów okrętowych i konwojów
ochrona infrastruktury krytycznej na Bałtyku
eskorta transportów morskich
udział w operacjach NATO
wsparcie operacji desantowych i specjalnych
zadania rozpoznawcze i patrolowe