Ustawowy zakaz fotografowania obiektów infrastruktury krytycznej i wojskowych

Od 17 kwietnia 2025 roku zaczęły obowiązywać zaostrzone przepisy o zakazie fotografowania obiektów infrastruktury krytycznej i wojskowych. Zostały one wprowadzone na podstawie nowelizacji ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny (Dz.U. 2023 r. poz. 1834). Nowelizację tę uchwalono 17 sierpnia 2023 roku, a weszła ona w życie 23 września 2023 roku, czyli tuż przed wyborami parlamentarnymi, które odbyły się 15 października 2025 roku.

Właśnie wtedy wprowadzono w Dziale XX, 616a, zakaz fotografowania, filmowania lub innego utrwalania obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa. Zakaz obejmował także obiekty resortu obrony narodowej – nawet jeśli nie zostały one uznane za szczególnie ważne – oraz wybrane elementy infrastruktury krytycznej, pod warunkiem, że oznaczono je stosownym znakiem zakazu fotografowania.
W praktyce oznaczało to, że dokumentowanie na przykład elektrowni, rafinerii, ważnych węzłów komunikacyjnych czy budynków administracyjnych MON mogło prowadzić do odpowiedzialności wykroczeniowej, jeśli obiekt był objęty zakazem, a na liście znalazło się ponad 25.000 obiektów.

Wówczas jeszcze nikt nie przypuszczał, że to taka bomba z opóźnionym zapłonem, którą rząd Prawa i Sprawiedliwości pozostawił po przegranych wyborach nowej władzy, bo nie było do tej ustawy aktów wykonawczych, a w ustawie przewidziano, że szczegółowe zasady i tryb wydawania zezwoleń określi Minister Obrony Narodowej w drodze rozporządzenia.

Rząd Koalicji 15 października nie przewidział jednak w sposób wystarczający konsekwencji wprowadzonych rozwiązań i wydając akt wykonawczy do tej ustawy usankcjonował absurdalne wręcz przepisy, których respektowanie przez zwykłych obywateli graniczyło wręcz z cudem w dobie powszechnie używanych telefonów z aparatami fotograficznymi.

Na dodatek oznakowano wiele obiektów, których normalny człowiek do tej pory w ogóle nie identyfikował ze strategicznymi funkcjami dla państwa, dając tym samym jasny sygnał, jakimi nieruchomościami powinny się interesować obce służby lub werbowani przez nie agenci proxy, czyli często przypadkowe osoby namawiane przez media społecznościowe do tego, żeby za wynagrodzenie wysokości kilkuset czy kilku tysięcy złotych, fotografować, dewastować lub niszczyć wskazane nieruchomości.

– Być może takie przepisy miałyby sens w latach 80. XX wieku, ale w sytuacji, w której każdy ma smartwatcha, telefon komórkowy, czy kamery z każdej strony samochodu, ten przepis jest bardzo trudny do wyegzekwowania – uważa mecenas Maciej Moryc, radca prawny. – Z drugiej strony stanowi szerokie pole do nadużyć i do tego, żeby stawiać zarzuty wykonania nieuprawnionej fotografii osobom, które bądź zrobiły to zupełnie przypadkowo i niecelowo, bądź zrobiły to w sposób zupełnie nieświadomy, albo wręcz w skrajnych przypadkach jedynie miały w danym miejscu przy sobie narzędzie pozwalające na zrobienie takiej fotografii.

Zobacz też komentarz mec. Macieja Moryca do przepisów zakazujących fotografowania obiektów uznawanych za istotne dla bezpieczeństwa i obronności państwa wprowadzonych 17 kwietnia 2025 roku na YouTube:

Akt wykonawczy zaostrzający przepisy o zakazie fotografowania

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w sprawie trybu i terminów wydawania zezwoleń na fotografowanie oraz wzoru znaku zakazu fotografowania (Dz.U. 2025 poz. 432) – o którym była mowa w ustawie o obronie Ojczyzny – zostało wydane 27 marca 2025 roku. Weszło w życie 17 kwietnia 2025 roku i precyzowało sposób składania wniosków o zezwolenia – zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem – oraz określało, jak i gdzie mają być rozmieszczane znaki zakazu. Od tego momentu egzekucja kontrowersyjnych przepisów stała się faktem, a art. 683a ustawy o obronie Ojczyzny określał jasno konsekwencje grożące za naruszenie zakazu fotografowania obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, stanowiąc, że „1. Kto bez zezwolenia fotografuje, filmuje, utrwala w inny sposób lub przesyła dane obrazu obiektu, o którym mowa w art. 616a ust. 1, oznaczonego znakiem zakazu fotografowania, lub ruchomości lub wizerunku osób, znajdujących się w takim obiekcie, podlega karze grzywny. 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego w ust. 1 można orzec przepadek przedmiotów pochodzących z tego wykroczenia oraz służących do popełnienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy”.

W praktyce, wprowadzone przepisy okazały się nieprzejrzyste i nieżyciowe. Łatwo było – nawet w sposób nieświadomy – złamać prawo robiąc sobie na przykład pamiątkowe zdjęcia z wakacji, na których w tle widać było dworzec kolejowy, most lub port. Patrząc literalnie na przepisy ustawy i rozporządzenia, wprowadzone zakazy permanentnie były też łamane przez tysiące kamer monitoringu miejskiego oraz samochody z wbudowanymi kamerami oraz wideorejestratorami, które przejeżdżały – nawet przypadkiem – obok obiektów objętych zakazem fotografowania.

Sankcje za naruszenie zakazu mogły być surowe – groziły za nie: grzywna, areszt, a także możliwość przepadku sprzętu użytego do popełnienia wykroczenia, nawet jeśli nie był on własnością naruszającego przepisy.

– Obiekty infrastruktury krytycznej, obiekty mające znaczenie dla obronności państwa, oczywiście muszą podlegać określonej ochronie i powinny być przez państwo chronione – mówi mecenas Maciej Moryc. – Ale czy powieszenie na płocie zakazu fotografowania takiego obiektu poprawi jego bezpieczeństwo? Poddaje to w wątpliwość. Samo powieszenie zakazu nie oznacza wdrożenia skutecznych procedur. Już nie mówię o samych procedurach, ale procedurach, które będą skuteczne, które pozwoliłyby na rzeczywiste egzekwowanie tego zakazu.

Złagodzenie przepisów o zakazie fotografowania – od 12 sierpnia 2025 roku

Sytuacja zmieniła się wraz z wejściem w życie ustawy z 25 czerwca 2025 roku o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja, która weszła w życie od 12 sierpnia 2025 roku zawęziła zakaz wyłącznie do obiektów zajmowanych przez jednostki wojskowe i służby specjalne, pod warunkiem ich odpowiedniego oznaczenia. Tym samym spod zakazu wyłączono obiekty administracyjne Ministerstwa Obrony Narodowej.

Ustawodawca wskazał również szereg wyjątków, w ramach których zakaz nie znajduje zastosowania, takich jak rejestracja krajobrazu, relacjonowanie zgromadzeń publicznych czy wydarzeń medialnych.

Artykuł 616a otrzymał nowe brzmienie, a rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 27 marca 2025 roku w sprawie trybu i terminów wydawania zezwoleń na fotografowanie oraz wzoru znaku zakazu fotografowania (Dz.U. 2025 poz. 432) – straciło moc.

Warto więc w tej sytuacji przywołać brzmienie nowego artykułu 616a, który łagodzi przepisy dotyczące zakazu fotografowania, przy czym od razu trzeba podkreślić – że go całkowicie nie znosi, a za złamanie zakazu – zgodnie z nowym brzmieniem art. 683a – nadal grożą konsekwencje prawne. I chociaż z katalogu sankcji za to wykroczenie zniknął areszt, to nadal za naruszenie prawa w tym zakresie grozi grzywna, a także możliwość przepadku przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy.

Artykuł 616a. ustawy o obronie Ojczyzny – po nowelizacji z 25 czerwca 2025 roku

1.Zakazuje się, bez zezwolenia, fotografowania, filmowania, utrwalania w inny sposób lub przesyłania danych obrazu obiektów, zajmowanych przez jednostki wojskowe lub służby specjalne, o których mowa w art. 11 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2025 r. poz. 902), zwane dalej „służbami specjalnymi”, jeżeli zostały oznaczone znakiem graficznym wyrażającym ten zakaz, zwanym dalej „znakiem zakazu fotografowania”, ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach.

2. Zakaz, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy:

1) obiektów zajmowanych przez komórki organizacyjne tworzące urząd obsługujący Ministra Obrony Narodowej, ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach;

2) realizacji zadań przez organy państwowe i samorządowe, służby, inspekcje, straże oraz podmioty działające na ich rzecz w ramach realizacji tych zadań;

3) obrazu stanowiącego jedynie szczegół całości, w szczególności takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza lub obraz zarejestrowany podczas przemieszczania się pojazdu;

4) przedstawicieli administratora lub zarządcy nieruchomości dokumentujących stan techniczny obiektu;

5) przedstawicieli delegacji zagranicznych;

6) przeprowadzania konferencji lub nagrywania wywiadów na terenie obiektu;

7) realizacji polityki informacyjnej resortu obrony narodowej;

8) działalności weryfikacyjnej związanej z realizacją przez Rzeczpospolitą Polską zobowiązań wynikających z porozumień międzynarodowych dotyczących kontroli zbrojeń, rozbrojenia, nierozprzestrzeniania broni jądrowej oraz środków budowania zaufania i bezpieczeństwa;

9) przeprowadzania procesów inwestycyjnych, prac remontowych, działań inspekcyjnych, audytowych i kontrolnych lub działań marketingowych realizowanych na terenie obiektu.

3. O oznaczeniu obiektu, o którym mowa w ust. 1, znakiem zakazu fotografowania decyduje dowódca jednostki wojskowej, a w przypadku służb specjalnych – szef właściwej służby, uwzględniając zagrożenia dla bezpieczeństwa obiektu.

4. Obiekty objęte zakazem, o których mowa w ust. 1, oznacza się znakiem zakazu fotografowania w sposób i w miejscach zapewniających widoczność tych znaków dla osób postronnych.

5. Zezwolenia na fotografowanie, filmowanie, utrwalanie w inny sposób lub przesyłanie danych obrazu obiektów, o których mowa w ust. 1, ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach, udziela odpowiednio podmiot, o którym mowa w ust. 3, mając na uwadze interes bezpieczeństwa i obronności oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obiektu.

6. Zezwolenie wydaje się na wniosek przekazany w formie papierowej lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym.

7. Wydanie zezwolenia następuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia wniosku.

8. Zezwolenie wydawane jest w formie papierowej lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym i przesyłane na adres wskazany we wniosku.

9. Odmowa wydania zezwolenia następuje w formie papierowej lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym i przesyłana jest na adres wskazany we wniosku.

10. Wniosek zawiera:

1) imię, nazwisko, adres zamieszkania wnioskodawcy, adres do korespondencji, rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości, a jeżeli wnioskodawca jest przedstawicielem podmiotu nazwę, numer REGON lub numer w KRS i adres podmiotu, który ubiega się o wydanie zezwolenia;

2) przyczynę ubiegania się o wydanie zezwolenia;

3) nazwę i adres obiektu oraz cel planowanych czynności;

4) proponowany termin realizacji czynności;

5) podpis wnioskodawcy albo osoby upoważnionej.

11. Zezwolenie zawiera:

1) imię i nazwisko wnioskodawcy, rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości, a jeżeli wnioskodawca jest przedstawicielem podmiotu nazwę i adres tego podmiotu;

2) nazwę obiektu oraz jego adres;

3) okres ważności zezwolenia;

4) inne informacje mające znaczenie dla rozstrzygnięcia;

5) podpis dowódcy jednostki wojskowej albo szefa właściwej służby.

12. Minister Obrony Narodowej określi, w drodze rozporządzenia, wzór znaku zakazu fotografowania, mając na uwadze zapewnienie jednoznaczności i czytelności zakazu.

Zmiana przepisów to na pewno krok w stronę większej przejrzystości prawa i jego lepszego dostosowania do praktyki życia codziennego. Obywatele zyskali możliwość swobodniejszego korzystania z przestrzeni publicznej i dokumentowania wydarzeń społecznych czy krajobrazów, a jednocześnie zachowano ochronę wrażliwych obiektów wojskowych i związanych ze służbami specjalnymi.

Przepisy w nowym kształcie wydają się zdecydowanie bardziej równoważyć interes państwa z prawem obywateli do swobodnego wyrażania siebie i prowadzenia działalności informacyjnej, choć jeszcze nadal pewne kontrowersje podnoszone przez krytyków ustawy nie zostały rozstrzygnięte przez nowelizację.

– Myślę, że państwo powinno skupić się na tym, żeby ludzi uświadamiać w przedmiocie zagrożenia, a nie karać ich za jakieś – w tym przypadku często pewnie – wydumane wykroczenia, które są popełniane, bo to będzie prowadziło do niezrozumienia – podsumowuje Maciej Moryc. – Ważne jest na pewno kształtowanie postawy propaństwowej, niezależnie od tego, kto rządzi, ponieważ to, czy ja będę miał w domu prąd, wodę i gaz, jest tak samo istotne bez względu na to, czy rządzi prawica, lewica czy centrum.